Türkiye A Milli Takımı, FIFA Dünya Kupası kapsamında Avustralya ile Kanada’da karşı karşıya gelecekti. Ülkemizde saat 07:00’yi gösteriyordu. Kalabalıklar meydanları böyle doldurdu. Ülkemizin kültürel gerçekliğinin en net fotoğrafıydı. Slogan şuydu: “Bazı anlar yalnız yaşanmaz.” Bir yapay zeka aracı bu görüntüyü üretebilir belki ama ruhunu yansıtabilir mi? Soru, son yılların en büyük tartışmasına temas ediyor: “Algoritmalar mı ruh mu?” Bu yüzden dünya ülkeleri hem veri güvenliği hem de kültürel kodlarını bu yeni teknolojiye yerli yapay zeka uygulamaları ile entegre etmek için çalışıyor.
Kırmızı-beyazlı bayraklarla meydanı dolduran taraftarlar – Ardacan UZUN/İZMİT (Kocaeli)
Hint kültürüne özgü
Maçtan birkaç gün önce Hindistan, yerel video üretmeye yarayan Varya isimli aracını piyasaya sürdü. 1.2 milyar dolarlık bir girişim. Hindistan merkezli girişim Avataar AI tarafından geliştirildi. Daha çok e-ticaret ve içerik üreticileri tarafından kullanılması bekleniyor. Hindistan’ın böyle bir araca ihtiyaç duymasının sebebi ise; kültürel hassasiyet ve yerelleşme. Video üreten batılı yapay zeka araçları, ülkeye özgü orijinal detayları işlerken hata yapıyor. Herkesin bildiği gibi Hindistan renkli bir geleneksel kültüre sahip. Ancak küresel yapay zeka araçları, videoları oluştururken bu kültürel detayları gözden kaçırıyor. Hatta klişeleşmiş veya genel sonuçlar üretiyor. Varya ise Hindistan kültürüne özgü kıyafetleri, yerel yemekleri ve festivalleri doğru tanıyacak şekilde yerel verilerle eğitim aldı.
“We understand India. Like no one else.”
Küresel devlere göre 20 kat ucuz
Avataar AI girişiminin Varya modelini üretmesinin sebebi arz- talep meselesinden kaynaklanıyor. Çünkü Hindistan deyim yerindeyse bir video-first pazar niteliği taşıyor. Küçük işletmeler, öğretmenler ve yerel içerik üreticileri için var olan modeller çok pahalı. Sektör devi modeller saniye başında 0,10 dolar, Varya ise saniye başına 0.005 dolara mâl oluyor. Yani küresel devlere göre 20 kat daha ucuz. Ayrıca devlet desteği aldığını da belirtelim. Sübvansiyonlu yani indirimli GPU işlem gücü sağlıyor. Avataar AI ise Varya’yı ülkenin resmi portalı AIKosh üzerinden açık kaynaklı olarak paylaşıyor. Böylece diğer Hintli yazılımcılar da bu modeli ücretsiz alıp geliştirebiliyor. Yerel olmasından dolayı hızıyla ilgili de dikkat çekici detaylar var. Techcruncu.com sitesinde yer alan makale ile aracın diğer özelliklerini öğrenebilirsiniz. Ayrıca Varya aracı ile video üretmeyi denemek için bu adresi ziyaret edebilirsiniz.
Yerli yapay zeka uygulamaları
Aslında dünya genelinde ciddi bir ‘Egemen Yapay Zeka’ hareketi başladı. Ülkeler hem kendi kültürel değerlerini doğru yansıtmak hem de veri güvenliğini sağlamak istiyor. Bu yüzden tamamen yerli ve milli yapay zeka modelleri geliştiriyorlar. Bu konuda en önde giden ülke Çin. Çünkü ülke, batılı yapay zeka araçlarına kapalı. Wan2.1 ve Wan2.5 uygulamaları, Özellikle video üretimi alanında dünyaya meydan okuyan açık kaynaklı Çin modelleri. Hatta Hindistan’ın Varya modeli de bu altyapının damıtılmasıyla üretildi. Aşağıda öne çıkan diğer 3 ülkeyi listeledim.
1. Türkiye – BİLGE
Türkçe metinleri neredeyse yarı maliyetle ve düşük enerji tüketimiyle işleyebiliyor. Türkçenin dil yapısını ve kültürel bağlamını doğrudan yansıtan bir tasarıma sahip. Türkiye merkezli web içerikleri, kitaplar, arşivler, gazeteler, resmi belgeler ve alan odaklı özel veri setleri ayıklanıp, kalite filtrelerinden ve normalizasyondan geçirilerek 1 Trilyon Kelimelik Ham Veri ile eğitildi. Ayrıca saniyeler içerisinde karmaşık problemleri çözebiliyor, sorulara cevap veriyor ve makale yazabiliyor.
2. Birleşik Arap Emirlikleri – Falcon LLM
Orta Doğu’nun bu konuda en agresif oyuncusu BAE. Abu Dabi merkezli Teknoloji İnovasyon Enstitüsü (TII) tarafından geliştirilen Falcon, tamamen açık kaynaklı ve özellikle Arapça dil yapısına, kültürüne ve bölgesel regülasyonlara göre optimize edilmiş bir büyük dil modeli.
3. Fransa / Avrupa – Mistral AI
Avrupa, yapay zekada ABD’ye bağımlı kalmamak adına Fransa merkezli Mistral AI’ı adeta yüceltti. Öyle ki Fransız ordusuna teknolojik altyapı sağlamak amacıyla Silahlı Kuvvetler Bakanlığı ile resmi bir çerçeve anlaşması imzaladı. Mistral, Avrupa Birliği’nin sıkı veri gizliliği kurallarına (GDPR) tamamen uyumlu, açık kaynaklı ve Avrupa dillerinde çok daha yetkin yapay zeka modelleri üretiyor.
‘BİLGE’ ile ilk sohbet
Türkiye’de henüz ChatGPT gibi doğrudan soru sorabildiğimiz bir yapay zeka aracı geliştirilmedi. Aktif teknolojiler ise yasal sorumluluklar ve KVKK gereği tamamen kurumsal ve kapalı devre olarak çalışıyor. Biz bu teknolojileri e-Devlet’te bir işlem yaparken veya hastanede bir röntgen analizi beklerken deneyimliyoruz. Son olarak 13 Haziran 2026 tarihinde Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın ‘Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı’nı açıkladığı Yapay Zeka Zirvesi’nde ‘BİLGE’ ile tanıştık. Türkiye’nin yerli dil modeli projesi BİLGE, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile TÜBİTAK koordinasyonunda geliştirildi. Ancak henüz genel kullanıma açılmadı. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın, zirve öncesinde BİLGE ile sohbetini buradan izleyebilirsiniz.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın resmi sosyal medya hesabından paylaştığı bu gönderi, Türkiye’nin bu konuya verdiği önemin göstergesi niteliğinde
Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan Yapay Zeka Zirvesi’nde konuşma yaparken
Open AI Sora ile neden vedalaştı?
Hindistan’ın kendi video üretme aracını geliştirmesini Open AI ve Disney tarafında yaşanan telif krizleri ekseninde değerlendirerek devam edeceğim. Geçtiğimiz yıl Hollywood ve Disney’in çeşitli yapay zeka araçlarına telif davaları açtığını görmüştük. Ancak Disney’in Open AI ile yaptığı anlaşmayla sürecin mahkeme dışında çözülebileceği kanıtlanmıştı. Sora ile kullanıcılar Marvel, Pixar ve Star Wars evrenlerinden karakterleri kullanarak kısa videolar oluşturabilecekti. Aralık 2025’de Disney OpenAI’a 1 milyar dolar yatırım yapacağını açıklamasından birkaç ay sonra anlaşma iptal oldu. Open AI derin sahte içerik endişesiyle Sora uygulamasını kapattığını açıkladı. Esas sebebin ise yüksek maliyet olduğu söyleniyor. Forbes Türkiye’de yayınlanan makalede “Metinden öğrenen dil modellerinin aksine, video modelleri tamamen hareketli dünyaları anlamlandırmak zorunda. Bu da onları oluşturmayı çok daha pahalı hale getiriyor. Maliyet hesaplandıktan sonra OpenAI projeyi iptal etmeye karar verdi” yazıyor.
Netflix’de Runway rüzgârı
Ancak video üretme araçlarına kapılar tamamen kapanmadı. Bugünlerde Hollywood’un yeni favorisinin Runway olduğunu söyleyebiliriz. Yahoo Finance raporlarına göre Netflix ve Disney, görsel efekt maliyetlerini düşürmek ve orijinal içeriklerin prodüksiyonunu hızlandırmak için Runway’in video araçlarını arka planda aktif olarak kullanıyor. Ayrıca Pika Labs, Luma Dream Machine ve Google Veo gibi alternatifler de seçenekler arasında yer alıyor. Ancak büyük stüdyolar video üretmeyi sağlayan bu araçlarla ilgili temkinli. Artık tek bir şirkete milyar dolarlık lisanslar vermek yerine, riskleri dağıtarak birden fazla araçla iş birliği yapmayı tercih ediyor.
Yapay zeka video üretim aracı Runway Gen-3 Alpha’ya ait bir kapak tasarımı. Kaynak: Pika Labs
Algoritmaya karşı insan ruhu
Bu arada Open AI, Disney anlaşmasını iptal ettikten hemen sonra yapay zeka ajanlarına ağırlık vermeye başladı. Daha basit bir dille anlatmak gerekirse; odağına insanın günlük yaşamını ve ihtiyaçlarını aldı. Ve yapay zeka ajanlarına günlük yaşamda veya kurumsal hayatta insanlara daha iyi yardımcı olmanın yollarını öğretiyor. Hindistan’ın düşük maliyet vurgusuyla öne çıkardığı Varya modeline dönelim. Yerli ve orijinal görüntüler ürettiği için telif krizinden çıkıyor ancak gerçeklik konusunda soru işaretleri var. Çünkü video editörleri ve yönetmenler, yapay zeka araçlarının ürettiği içeriklerin ruhsuzluğunu sert bir dille eleştiriyor. Örneğin küçük işletmelerin bu araçlarla ürettiği yüzde 100 yapay zeka tasarımı’ reklamlar, bir süre sonra tüketicide markadan soğumaya yol açabilir. Akademik araştırmalar ile tüketici anketleri bu görüşü güçlü verilerle destekliyor.
İnsani yaratıcılığın sarsılmaz rolü
Yapay zeka otomasyon ve ajan geliştirme platformu SmythOS tarafından yayınlanan ‘AI Güven Açığı’ (The AI Content Trust Gap) başlıklı sektörel rapora göre; tüketicilerin yüzde 52’si bir içeriğin yapay zeka tarafından üretildiğini fark ettiklerinde o marka veya içerikle etkileşimlerini doğrudan azaltıyor. Daha da önemlisi, tüketicilerin yüzde 62’si sosyal medyada yapay zeka ile oluşturulmuş reklam ve içerik paylaşan markalara daha az güven duyduğunu belirtiyor. Evet kabul edelim ki bu tür videolar ilk bakışta etkileyici ve kusursuz. Fakat insan duygularını derinlemesine yansıtacağına inanmak zor. Yönetmen Steven Spielberg’in No Film School Analiz adresinde rastladığım şu sözleri, insani yaratıcılığın sarsılmaz rolünü şöyle vurguluyor. Aşağıda okuyabilirsiniz.
Görsel ChatGPT ile üretildi.
Yapay zeka üretimi Türk reklam filmleri
Tüm bunlara rağmen Türkiye’de ve dünyada kreatif ajanslar ve büyük markalar video üretme araçlarıyla çalışıyor. Hatta Türkiye’de Midjourney ve Runway Gen-3 gibi araçlarla tamamen yapay zeka ürünü reklamlar yayınlanmaya başladı. Örneğin, Popeyes Türkiye ‘Kanatlar Sosa Düştü’ kampanyasının reklam filmi, en iyilerinden. Reklamın bende bıraktığı his son derece gerçekçi. Bunun nedenini düşündüğümde ise birkaç sinematografik detay fark ettim. Film, ağırlıklı olarak düşük ışık tekniğine sahip gece sahnelerinden oluşuyor. Bu loş atmosfer, karakterlerin mimiklerindeki olası dijital donukluğu yok ederek, izleyicinin detaylara takılmasını engelliyor. Eğer yapay zeka üretimi olduğunu bilmeseydim, gerçek zannedebilirdim. Bir diğer örnekte, Doğanay Şalgam reklamında geleneksel iftar sofralar dijital evrene yansıtılıyor. Filmdeki dinamik kamera hareketleri, yüz ifadelerini analiz edecek süreyi vermiyor. Bu kurgu izleyiciyi yapay detaylardan hızla uzaklaştırarak hikayenin merkezine, yani şalgama götürüyor.
Ancak tamamen yapay zeka ile oluşturulan bazı reklamlar, tüketiciyi yanıltabiliyor ve yanlış tercihler yapmasına yol açabiliyor. Bu yüzden TRT Haber’in haberine göre; 1 Temmuz 2026 yılında Ticaret Bakanlığınca hazırlanan ve Resmi Gazete’de yayımlanan ‘Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik’ sosyal medyada reklam kurallarını değiştirdi. Alınan karara göre sosyal medyada yayımlanan reklamlarda içeriğin ‘yapay zeka’ üretimi olduğunu belirtmek zorunlu hale geldi.
Türkiye’den video temelli yapay zeka girişimleri
Türkiye’de video temelli bir araç bulunmasa da yapay zeka teknolojilerini üreten dikey yani sektörel girişimler var. Bunların başında Syntonym isimli girişim geliyor. Bu konuyu Gemini’ye sorduğumda bile ilk sırada bu girişimin yer aldığının altını çizmek gerekiyor. Yaptığı işi özetlemek gerekirse; akıllı cihaz kameralarından toplanan verileri kayıpsız ve geçek zamanlı olarak anonimleştiriyor. Görsel veriye ihtiyaç duyan yapay zeka algoritmalarının doğru ve güvenilir veri setleri ile beslenmesini sağlıyor. Yüzdeki ifadeler, göz hareketleri ve baş pozisyonu gibi önemli metrikleri korurken; veri setlerini biyometrik veriden arındırarak yapay zeka eğitim ve analiz verisine dönüştürüyor. Ayrıca B-Human gibi yerli ajans çözümleri de epey popüler. Bu araçlar, e-ticaret markaları ve pazarlamacılar için yapay zeka ile kişiselleştirilmiş videolar üretiyor. Bir kez kaydedilen videoyu, müşteri isimlerine göre binlerce farklı varyasyona saniyeler içinde dönüştürebiliyorlar.
T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın ‘İstanbul’da Yapay Zeka Ekosistemi’ raporunda, Syntonym yapay zeka alanında teknoloji geliştiren en iyi 10 şirket arasına girdi.
Reklamcılıkta maliyet devrimi
Bunlara ek olarak; e-ticaret markaları için yapay zeka destekli video ve görsel üretimi hizmeti veren prodüksiyon ajansları var. Peki tam olarak ne iş yapıyorlar? Tekstil sektöründen örnek verelim. Yeni sezon kıyafetleri fiziksel bir mankene giydirip, stüdyo kiralamak tarihe karışıyor. Kıyafeti giyen ve hatta İstanbul sokaklarında yürüyen dijital yapay zeka mankenlerinin kısa video içeriklerini oluşturan bu ajanslar, markaların prodüksiyon maliyetlerini büyük oranda düşürüyor. Kısacası markalar, düşük maliyete öncelik vererek, tüketicinin yapay zeka eleştirisi riskini göze alıyor. Küresel pazar araştırma şirketi Intel Market Research tarafından yayınlanan ‘AI Video Generator Software Market Outlook’ raporu yapay zekanın özellikle açıklayıcı ürün videolarında, teknik eğitimlerde ve çok dilli pazar yerelleştirmelerinde KOBİ’lere %65’e varan maliyet avantajı sağladığını ve pazarlamayı demokratikleştirdiğini vurguluyor.
Amazon, Trendyol veya e-ticaret satıcısı, artık bu tür video üretim araçlarını doğrudan kullanıyor. Türkiye’deki Amazon satıcıları, ürünlerinin tek bir fotoğrafını sisteme yüklüyor. Ardından Amazon’un yapay zeka tabanlı video üreticisi sayesinde 5 dakika içinde müzikli ve profesyonel seslendirmeli reklam videoları oluşturabiliyor.