Sabah saatlerinde televizyonda GZT kanalında karşıma bir görüntü çıktı. Bir ustanın elleri eski bir eşyayı temizlemek için titizlikle çalışıyordu. Aslında bu eşya için eski kelimesi yetmez, paslı hatta ne olduğunu seçemediğim bir cihaza benziyordu. Usta işe devam ettikçe anladım ki bu, 80 yıllık retro bir tost makinesinin restorasyon işlemiydi. Kendimi videodan alamadım ve sonuna kadar izledim. Çünkü ortaya nasıl bir şey çıkacağını çok merak ettim. Sonuç harikaydı! Video, Antique Vintage Restorations Youtube kanalına ait. Kanalın sahibi alt yazıda eski bir eşyayı neden restore etmekle uğraştığını soran izleyiciler olduğunu belirtiyordu. Cevabı, bu tost makinesinin profesyonel ve yeni modeller kadar iyi çalışmasıydı. Haklı da çıktı. Videonun sonunda baştan yarattığı bu tost makinesinde kendine harika bir tost bile hazırladı.
Bu akım ne zaman başladı?
İzlediğim ve yukarıda fotoğrafını gördüğünüz tost makinesi restorasyonu Antique Vintage Restorations isimli youtube kanalına ait. Çerçeveyi biraz daha genişlettiğimde aynı tür birçok video kanalı buldum. Ve yepyeni bir akımla tanıştım: ‘Pas Temizleme ve Antika Yenileme’. Aslında restorasyon, saray mobilyalarının, sanatsal objelerin ve antikaların yenilenmesi için 19. Yüzyıldan bugüne tercih edilen bir yöntem. Kitlesel hobiye dönüşmesi ise 1970’li yıllara denk geliyor. Birbirinin aynı fabrikasyon ürünlerde aradığı ruhu bulamayanlar, eskinin el emeği göz nuru ürünlerini yenilemeye başladı. DIY Kendin Yap akımıyla evlerdeki mobilyalar zımparalanmaya, cilalanmaya başladı. Günümüzde ise dijital dünyada restorasyon videoları, deyim yerindeyse patlama yaşıyor.
Antika kasa restorasyonu, Hand Tool Rescue kanalına ait.
ABD’deki J. & E. Stevens Co. şirketi tarafından üretilen bir Key Combination Safe No. 40 (Anahtarlı Kombinasyon Kasa No. 40). 1843 yılında kurulan ve yaklaşık 100 yıl faaliyet gösteren bu şirket; dökme demir oyuncaklar ve bozuk para kumbaraları üretiyordu.
Dijital terapi özelliği
Restorasyon videolarındaki zımpara ve metal tıkırtıları gibi seslerle elde edilen ASMR (Otonom Duyusal Meridyen Tepkisi) gücü. Çöp olarak görülen bir eşyanın sabır, emek ve zekayla yeniden hayata döndürülmesinin yarattığı o derin iç huzur… Bu akıma daha önce ‘Saç Derisi Spreyi’ yazımda da değinmiştim. Vice.com’da yayınlanan makaleye göre bu tür videolar, aslında antikacılardan ziyade psikolojik rahatlama arayışında olanların merceğinde. Makale, özetle antika restorasyon videolarını modern çağın getirdiği stresli yaşam için bir tür dijital terapi olarak tanımlıyor. Paslı vida temizlenirken kimyasalların doğal sesleri, eski ahşap zımparalanırken çıkardığı işitsel ses şöleni, restorasyon videolarının rahatlatıcı yanıyla hiç olmadığı kadar popüler olmasını sağladı. Hatta hiç konuşmanın olmadığı sadece tamir seslerinin yükseldiği videolar çoğunlukta. İçerik üreticisinin belirtmek istediği bir detay varsa videoya alt yazı olarak ekliyor.
Ekolojik bir başkaldırı
Bu videoların popülerliğini farklı sebeplere bağlayan argümanlar da var. Restorasyon aşkının arkasında iklim krizine bir destek olarak ‘atma, yenile’ felsefesi yani çevre bilinci aktif rol oynuyor. Örneğin The National News sitesinde yayınlanan makalede restorasyon videolarının çevreci anlayışla ekolojik bir başkaldırı olduğu yazıyor. Çöpe atılacak kadar eskimiş ve paslı bir eşyanın el emeği ile yenilenmesi, doğaseverlere vicdani bir rahatlama sağlıyor. Restoratörün bir nesneyi yok olmaktan kurtarmaktan aldığı tatmin ile süreci tam konsatrasyon izlemenin keyfini yaşayan seyirci aynı noktada buluşuyor.
İzleyici ile duygusal bağ
Ara sıra müzayedelerde açık artırmada antika eşyaların uçuk rakamlara satıldığını duyarız. Aslında satın alan kişi, eski eşyaların güçlü bir ruha ve dayanıklılığa sahip olmasından dolayı bu ödemeyi yapar. Youtube’da en popüler restorasyon kanallarından ‘Rescue & Restore’un sahibi de bu tezi destekliyor. Bu işi neden yaptığını şu videoda anlatıyor. Paslanmış veya çöpe atılmak üzere eski oyuncakları, araç gereçleri ve objeleri restore ederek aslında onların arkasındaki tarihi, yaşanmışlığı ve geçmişteki ustaların el emeğini onurlandırdığını belirtiyor. Ayrıca videolarındaki detaylı, adım adım ilerleyen ve konuşmasız sürecin (zımpara, temizlik ve montaj sesleri), izleyiciler üzerinde nasıl hipnotize edici, rahatlatıcı ve adeta bir terapi gibi sakinleştirici bir etki yarattığına değiniyor. Youtuber’ın yorumunu özetlemek gerekirse; yüz yıllık bir kahve fincanının veya tost makinesinin pası silindiğinde, altından çıkan muazzam geçmiş ile gözlerimiz ışıldar. Tıpkı izleyicinin tüm bu sürece tanık olurken kurduğu duygusal bağ gibi.
Güven ve rahatlama hissi
Bir sorun var: Nesne paslı ve bozuk
Sabırla ilerle: Sökülüyor, temizleniyor, boyanıyor
Ve başarılı bir sonuç!
Yukarıda üç adımlık senaryo, restorasyon videolarını popüler hale getiren konuya, terapi yönüne temas ediyor. İlk olarak videolarda konuşma, müzik ve dikkat çekici hiçbir öğenin yer almadığına dikkat çekmek gerekiyor. Böylelikle videolar, tamamen ustalığa odaklanıyor. Vidanın milimetrik şekilde sökülmesi, torna kısmında sıfırdan yapılan bir parçanın yuvaya oturma süreci zihinde bir tür meditasyon etkisi yaratıyor. Belki de günlük hayatta kontrol edemediğimiz, karmaşık problemlerin yarattığı stresi bu videolar aracılığıyla aşağıdaki üç adımda temize çekiyoruz. En fazla yarım saat içerisinde her şeyin plana uygun başarılı şekilde sonuca ulaşması, zihnimizde güven ve rahatlama hissi yaratıyor.
Popüler Youtube kanalları
En iyi kanalları aşağıda listeledim. Ayrıca YouTube’a ‘Antique Restoration ASMR’ veya ‘Rusty Tool Restoration’ yazarsanız binlerce kaliteli videoya ulaşabilirsiniz.
1. Screw & Tools
Alex isimli ABD’li bir yayıncı. Videolarında Türk kültürüne, Osmanlı ve Kafkas tarihine ait çok sayıda antika esere yer veriyor. Bu yüzden Türkiye’den çok sayıda izleyiciye sahip. Kafkasya, Osmanlı ve Anadolu coğrafyasından gelen tarihi bıçak, kılıç ve kamaları restore ediyor. Diğer içerik üreticilerinden farklı olarak kimliğini saklamıyor. Videonun ortalarında kendi elleriyle yaptıı ballı nane limonu içerken yüzü tamamen görünüyor. Ziyaret et
20. yüzyıla ait bir Trabzon bıçağı restorasyonu
Alex, antika Trabzon bıçağını şöyle anlatıyor: “Türkiye’den bir Trabzon bıçağı. Oldukça nadir bir parça. Yapımında manda boynuzu, dövme çelik, doğal deri, ahşap ve pirinç malzemeler kullanılmış. Arkasında bir hikaye olan, çok ilginç bir parça. Bu özel örneği 20. yüzyıla, muhtemelen 1900’lerin ortalarına tarihlendirebiliyorum. Durumu ortalama. Tüm parçaları mevcut, ancak kın parçalarında biraz pas ve bıçağın kendisinde (namlusunda) derin korozyon var. Yine de bu bıçağı bulduğum için çok mutluyum. Ve şimdi onu restore etme zamanı.”
2. My Mechanics
İsviçreli bir makine ustası. Paslı eski el aletleri, vintage otomobiller, 1920’lerden kalma kahve değirmenleri gibi büyük parçalarla birlikte kilitleri restore ediyor. En ikonik cümlesi videolara eklediği şu yazı: “I make a new one”. Eğer restore ettiği antika aletin bir vidası veya parçası eksik ya da kurtarılamayacak durumdaysa, tornasında o parçanın birebir aynısını sıfırdan üretiyor. Örneğin paslanmaz çelik ve pirinçten sıfırdan yaptığı bir bilardo topu var. Ziyaret et
Sıfırdan bilardo topunun yapılışı
3. Odd Thinkering
Kanalın sahibi Finlandiya’dan yayın yapıyor ancak kimliğini gizli tutuyor. Eski elektronik cihazlara, Game Boy ve Atari i retro oyun konsollarına ve tarihi paslı bıçaklara/baltalara odaklanıyor. Plastik parçaların sararmasını gideren ‘retrobrite’ işlemlerini izlemek çok keyifli. Ziyaret et
4. Hand Tool Rescue
Kanadalı Eric isimli bir içerik üreticisi. Restorasyon videolarının en dışa dönük içerik üreticisi. Kendisini videolarda sıkça görmek mümkün. Kullandığı komik ses efektleri ve beklenmedik şakalarıyla, samimi ve eğlenceli bir tarzı var. Esas uzmanlık alanı bitki bilimi. Ek iş olarak başladığı araç ve makine tamiratı, şimdi 1,2 milyon takipçili bir Youtube kanalına dönüştü. Nadir bulunan devasa antika el aletlerini, eski daktiloları ya da motorları restore ediyor. Ziyaret et
Eric’in 1930’larda Bridgeport, Connecticut, ABD’deki Health Developing Apparatus Co. Inc. şirketi tarafından üretilen egzersiz aleti üzerine restorasyon görüntüleri. Bu alet, bugün aletli pilates / reformer sporunda kullanılan aletlerin belki de en eski versiyonu.
Eric, Essential Craftsman Podcast serisinde videolarında yer alan espirileriyle ilgili şöyle diyor: “Hiçbir zaman ciddi biri değilim. Bu şakaların bir listesini yapmıyorum. Restorasyon sırasında aklıma geliyor ve izleyici ile paylaşıyorum. Bu beni diğer kanallardan farklı kılıyor.” Yukarıda eklediğim videonun 38’inci dakikasında bu bölümü bulabilirsiniz.
5. TysyTube Restoration
Fransız genç bir restoratörün kanalı. Kimliğini gizli tutuyor ve tamamen el işçiliğini öne çıkarıyor. Fransa ve Avrupa coğrafyasına ait paslı nesneleri, çakmakları, el aletlerini ve hatta II. Dünya Savaşı’ndan kalma Fransız askeri bıçak türü kasaturları restore ediyor. Ziyaret et
6. Restoration VR
Kanalın kayıtlı olduğu bölge ve paylaştığı bazı detaylar, içerik üreticisinin Fransa veya Avrupa merkezli olduğuna işaret ediyor. Saf mekanik seslere odaklanan ASMR tarzında restorasyonlar yapıyor. Genellikle eski paslı çakmakları (Zippo, Dunhill vb.), oyuncak arabaları, antika el aletlerini ve cep saatlerini sıfırdan söker, temizler ve ilk günkü haline getiriyor. Ziyaret et
Panasonic marka radyo kasetçaların yenilenme süreci
7. Watcheyes
Adı ve kimliği gizli. Kendini Amatör Saat Üstadı olarak tanımlıyor. Videolarında konuşmuyor ama restorasyon teknikleriyle ilgili açıklayıcı alt yazılar veriyor. Yenilediği ekipman ve saatlere göre Avrupa merkezli, İsveç veya İskandinavya bağlantılı olma ihtimali yüksek. Omega, Certina, Longines, Rolex gibi markaların eski, paslanmış mekanik saatlerini atölyesinde elle restore ettiği yüksek kaliteli ve dinlendirici videolar paylaşıyor. Solda gördüğünüz fotoğraf Longines marka, 1915 yapımı ve Osmanlı İmparatorluğu’nda satılmış bir köstekli saat.
Birinci Dünya Savaşı sırasında üretilmiş saatin ön ve arka kısmında ‘Constantinople’ yazıyor.
Ses mühendisliği harikası
Bu videoların milyonlarca izlenmesinin sırrı sadece görsellikte değil. Antika yenileme videoları, muhteşem restorasyon görüntülerinin haricinde kusursuz bir ses tasarımının da sahibi. Mikrofonların objelere milimetrik yaklaştırıldığı, kurguda her pürüzün elendiği çok ciddi birer ses mühendisliği harikası. İçerik üreticileri o büyüleyici ASMR etkisini yaratmak için stüdyolarında özel teknik ve ekipmanlar kullanıyorlar.
Görsel, Gemini ile üretildi.
1. Mikrofon Seçimi ve Yakın Konumlandırma
Sinemada makro ses kaydı olarak bilinen yani çıplak kulakla duyamayacağınız kadar küçük çıtırtıları bile yakalıyorlar. Sıradan kamera mikrofonu atölyedeki tüm yankıyı ve dış sesleri kaydeder. Restorasyoncular yönlü veya yaka mikrofonları kullanıyor. Mikrofon doğrudan işlemin yapıldığı yerde, zımparalanan ahşabın veya pası sökülen metalin birkaç santim uzağında sesi alabiliyor. Hatta sesi sağdan ve soldan, tıpkı insan kulağının algıladığı gibi kaydediyor. Öyle modeller var ki uygulamadan yapay zeka özelliğini açıyorsunuz. Arka plan seslerini tamamen yok ediyor. Böylelikle içerik üreticisi ekstra yalıtım masrafına katlanmıyor ve izleyici tüm sesleri sanki atölyenin içindeymiş gibi duyabiliyor. Örneğin hem Apple hem de Android modele uyumlu şu ürüne şans verebilirsiniz.
2. Atölye Akustiği ve İzolasyon
Yazıyı okurken birkaç video izlediyseniz mutlaka fark etmiş olmalısınız. Videolardaki sesler çok kuru ve temiz. İçerik üreticileri, yalıtım sağlayan mikrofonlar haricinde odanın duvarlarını ses yalıtım süngerleriyle kaplıyor. Bu yöntem ile ortamda sıfır ses sağlandığı için pas sökücü spreyin ‘fıss’ sesi bir sinema efekti gibi net çıkıyor.
3. Post-Prodüksiyon – Ses Düzenleme
Normalde çıplak fırça sesi veya pas kazıma sesi kulak tırmalayıcıdır. Bu yüzden işin en önemli kısmı kurgu aşamasında gerçekleşiyor. Yüksek frekanslı rahatsız edici cızırtılar, EQ ayarlarıyla törpüleniyor. Sesin bas ve tiz dengesiyle oynanarak kulağa en ‘tatlı’ gelecek kıvam yakalanıyor. Walter White markalı şu ürün gibi bazı yalıtım süngerleri şık tasarımlarıyla ortama dekoratif bir dokunuş da sağlıyor.
İşçilikte zanaatkarlık etkisi
Bu videoları izlerken her şey kusursuz ve akıcı görünüyor. Özellikle pas temizleyicilerle başlayan yenileme sürecinde pasların silinip atılması o kadar rahatlatıcı bir duygu veriyor ki , insan “Ben de yapabilirim” diye düşünebilir. Ancak bu işi yapanların büyük kısmı makine mühendisleri, torna/tesviye ustaları, elektrik-elektronik uzmanları veya profesyonel restoratörler. Böyle bir içerik üretmek için torna tezgahları, frezeler, özel kumlama ve ultrasonik temizleme makineleri gibi teknik donanım şart. Ayrıca yukarıda bahsettiğim antika saat restorasyonundaki gibi küçük parçaların pasını hassas şekilde temizlemek için izopropil alkol kullanılıyor.
Bu videoların arkasında aslında mühendislik, metalürji ve ileri düzey elektrik-elektronik bilgisi yatıyor. Özellikle vintage mutfak aletleri veya retro cihazların restorasyonunda kablolar sıfırlanıyor. Ayrıca güvenlik testleri hayati önem taşıyor. Örneğin Antique Vintage Restorations kanalında 84 yıllık waffle makinesinin yenilenme sürecinde tüm kablolar, sıfır malzeme ile yeniden yapılıyor. Antika bir cihazı sökerken içindeki dişli veya özel bir vida mutlaka kırılıyor ya da tamamen çürümüş oluyor. Bu parçaların yedek parçasını internetten satın almak mümkün değil çünkü artık üretilmiyorlar. My Mechanics kanalının sahibi İsviçreli usta gibi bu parçayı tornada sıfırdan yapmak gerekiyor. Yani milimetrik ölçü ile pirinç veya çelik bloktan o vidanın sıfırdan, aynısını üretmekten bahsediyorum. Bu, yıllarca sanayide veya teknik okullarda eğitim almayı gerektiren bir zanaat.
Gerçek avcıların titiz arayışı
Son olarak aklıma en çok takılan sorulardan birini cevaplamaya çalışacağım. Bu kanalların içerik üreticileri bu kadar eski, paslanmış parçaları nasıl buluyorlar? Biraz araştırdığımda bunun büyük bir tartışma konusu olduğunu öğrendim. Restorasyon topluluğunda ve YouTube izleyicileri arasında bu konuda çok net bir ayrım var: Antika avcısı dürüst kanallar ile nesneleri yapay olarak paslandıran ‘sahte’ kanallar. Gerçek avcılar, bu eşyaları bulmak için ciddi bir zaman ve bütçe harcıyor. The Guardian’da yayınlanan bir makaleye konu olan New York’lu çiftin hikayesini aşağıya bırakıyorum. Antika avcılığında mıknatıs balıkçılığı için en popüler videolardan biri.
The Guardian’da haber olan New York’lu James Kane ve Barbie Agostini çiftinin hikayesi. Bu videoda bir kasanın içerisinde 100 bin Dolar buluyorlar.
Ayrıca bu eski parçaların nasıl bulunduğuna dair dört adımlık bir rehber de hazırladım.
Mıknatıs balıkçılığı:
Güçlü mıknatısları nehirlere ve göllere atarak eski bisikletler, silahlar veya aletler çıkarıyorlar.
Metal dedektörler:
Ormanlarda, eski savaş alanlarında veya terk edilmiş köy arazilerinde saatlerce arama yapıyorlar. Deep Digger Dan gibi kanallarda bu yöntemi inceleyebilirsiniz. Ormanlarda, eski cephe hatlarında günlerce yürüyüp dedektör sinyaliyle toprağın altından 100 yıllık paslı baltalar, kılıçlar veya mekanik parçalar çıkarıyorlar. Çoğu restoratör, yenileyecekleri nadir parçaları bu kazıcılardan satın alıyor.
Terk edilmiş evler ve ahırlar:
Batı ülkelerinde ‘Urbex’ (kentsel dönüşüm/keşif) yapanlar veya mülk sahiplerinden izin alarak eski ahırları gezenler var. YouTube’daki en popüler ve profesyonel örneği Sleeperdude gibi kanallar, mülk sahiplerinden izin alarak eski ahırlara giriyorlar.
Şu link ile Ford marka klasik aracın yenilenme sürecini izleyebilirsiniz. Kanalın içerik üreticisi çalışmasını şöyle anlatıyor: “30 yılı aşkın süredir ilk kez çalıştırdığımız bu 500 dolarlık Big Block Ford Econoline minibüsün şanzıman sorunları olduğunu öğrenmiştik. Şimdi hem aracı temizlemek hem de şanzımanla alternatörü (şarj dinamosunu) tamir etmek için işe koyuluyoruz; böylece belki de onu yeniden yollara döndürebiliriz. Araçta 460 BBF (Big Block Ford) motor ve C6 şanzıman var.”
Emlak tasfiyeleri:
The Antique Nomad kanalının içerik üreticisi, vefat eden koleksiyoncuların evlerine girip, garajlardaki ve tavan aralarındaki eski aletleri, Viktorya dönemi mobilyalarını ucuza toplayıp nasıl yeniden ekonomiye kazandırdıklarını adım adım gösteriyor.